PHIẾM CHUYỆN HAI CHỮ “VỢ- CHỒNG”

Hôm nay vô tình đọc được bài viết NÀY nói về ý nghĩa hai chữ Nôm VỢ và CHỒNG khá thú vị: Nói về hai chữ Nôm VỢ và CHỒNG. Phân tích ra ý tứ sâu sắc của hai con chữ: nào là vợ là người cầm hết của cải, nào là chồng là người biết coi trọng vợ con… Tuy nhiên nếu nhìn từ góc nhìn học thuật, bài này… sai be bét.

Ở phạm vi bài viết này, tôi sẽ không đi sâu vào các đoạn phân tích các bộ phận nhỏ trong chữ, vì nó khá mô phạm và… khó nuốt đối với người ngoại đạo. Chúng ta hãy thử cùng nhau nhìn rộng hơn để hiểu một cách khái quát cách hình thành của chữ tượng hình nói chung_ lấy gốc gác là chữ Hán, rồi sau mới có “con cháu” là Hán Nôm, hay Hán Nhật, Hán Hàn… Để rồi từ đó hiểu được nhận định của tôi về việc “Bài này sai be bét” ý là gì.

1.
Cần phải hiểu rằng, các loại chữ Tượng Hình nói chung, không riêng chữ Nôm đều không chỉ biểu hiện ý nghĩa. Nó còn biểu thị cả…âm thanh. Ngay cả hệ thống chữ Latin hiện nay gốc gác cũng là tượng hình, sau, người ta nhặt “một mẩu” trong chữ tượng hình ra rồi giữ nguyên cách đọc đó, chỉ còn giữ lại âm thanh bỏ đi ý nghĩa của chữ gốc. Thế là nó biến thành tượng thanh.

Như vậy, tượng thanh hay tượng hình trong ngôn ngữ nó chỉ là khái niệm tương đối. Đặc biệt trong chữ Hán, chữ Nôm, cách cấu tạo vừa thể hiện âm thanh vừa thể hiện ý nghĩa lại chiếm ĐA SỐ tổng lượng chữ. Loại chữ “thể hiện hình ảnh” đơn thuần chiếm lượng vô cùng nhỏ.

Vì sao? Hãy thử tưởng tượng về các khải niệm xung quanh bạn: “cái bàn”, “cái ghế”… là những cái vẽ ra được, còn “tôi”, “yêu”, “trăn trở”, “sầu não” … thì vẽ thế nào? Những khái niệm trừu tượng thì người ta buộc phải thể hiện bằng cách mượn luôn chữ có sẵn có âm đọc na ná, rồi thêm một chi tiết nhỏ bên cạnh thể hiện ý nghĩa.

Vậy, một nửa chữ là tượng thanh, một nửa là tượng hình. Hay còn gọi là Hình Thanh hoặc Biểu Âm Kiêm Ý.

2.
Tác giả phân tích chữ Vợ Chồng theo lối tượng hình (Biểu Ý) hoàn toàn. Nghe thì hay, thấy sao mà các cụ nhà ta…thâm thuý thế.

Nhưng thực ra hai chữ này đều là chữ Hình Thanh như đã nói qua phần 1.

Chữ VỢ 𡞕 gồm NỮ 女Và BỊ备

Nữ 女 thể hiện ý nghĩa. BỊ备 thể hiện âm thanh. Tại sao BỊ lại thể hiện âm thanh của VỢ?!? Cái này phải lục lại hơi lâu la một chút, là âm cổ của V vốn là B.

Ví dụ:
Béo – Véo
Bái – Vái
Bòi – Vòi (nguồn gốc của từ chửi bậy là đây)

Mối liên hệ vần i và ơ ta có thể thấy ở:
Thi – Thơ
Kì – Cờ
Nghi- Ngờ

Cho nên, BỊ biến thành VỢ ngày nay là thế. Các cụ lấy chữ BỊ thể hiện âm thanh xong. Thấy cần thêm nét gì cho phân biệt với chữ BỊ gốc, bèn chọn chữ “NỮ”. Vì vợ phải là con gái, chứ chưa đa dạng hoá hôn nhân như bây giờ.

Tương tự, với chữ CHỒNG. Các cụ lấy chữ TRỌNG 重 làm âm đọc, PHU 夫 làm nghĩa. TRỌNG vốn có hai âm đọc là TRỌNG hoặc TRÙNG (lặp). Các cụ dùng âm TRÙNG, gần giống CHÔNG. Thêm yếu tố “phu” mượn của chữ Hán để biểu ý.

Xong!

3.
Cách người Việt tạo chữ Nôm rất thú vị, tuy nhiên nếu nói thâm sâu như bài trên thì dễ gây hiểu nhầm cho người đọc không biết chữ Nôm. Các cụ tạo chữ cũng dựa trên tư duy về chữ tượng hình như mọi hệ ngôn ngữ tượng hình khác, đặc biệt là chữ Hán.

Ở hai chũ Vợ Chồng, các cụ tư duy cực kỳ logic và đơn giản: Thấy âm na ná nhau, ghép thêm bộ nhỏ vào thành chữ mới, âm cũ. Không có bài học triết lý nào phía sau hết!

Với kiến thức nắm được về chữ Nôm thể hiện qua bài viết tôi nghĩ tác giả cũng là người biết về những kiến thức cơ bản trên. Có lẽ vì muốn truyền đạt câu chuyện có chút sắc thái giáo dục trên nên mới “lồng ghép” câu chuyện kia vào chăng?

Tuy nhiên, với quan điểm giáo dục của bản thân, tôi cho rằng mọi kiến thức đều cần được cho đi “thành thật”, tức là có sao, nói vậy. Tránh tình trạng “làm màu”. Câu chuyện dừng lại ở cái nhìn mới mẻ khi phân tích chữ Nôm cũ kĩ thì hay, nhưng cần nói cho người đọc hiểu: Đó là cách phân tích của hậu thế, không liên quan gì đến quá trình hình thành chữ của người cổ cả. Tránh tình trạng người ta tìm đến học chữ Nôm rồi vỡ lẽ “Hoá ra mình bị lừa!”. Bởi vì, 100% chữ Nôm là Biểu Ý Kiếm Thanh.

Còn nếu đã nói rõ việc đó, thì múa chữ sao cũng được, “bịa” chút cho vui là cái cần trong giáo dục, tránh sự cứng nhắc quá học thuật khiến người học nhàm chán. Nhưng nhớ đó, phải nói cho người ta biết, đâu là thật, đâu là đùa.

—————————————
* Cám ơn thầy Nguyễn Quang Đức đã chia sẻ kiến thức để tôi hoàn thành bài viết này.



0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments